Üniteyi çalışırken
Enerji sorularında kuvvetleri tek tek izlemek yerine başlangıç ve son durumdaki enerji türlerini tabloya yazın; korunmayan kısmı sürtünme veya dış iş ile ilişkilendirin.
İş-enerji-güç ve enerji korunumu TYT'de temel, AYT'de momentum ve çembersel hareketle birleşen bir köprü konudur.
İş ve kuvvet-yol grafiği
Bir kuvvetin iş yapması için cismin kuvvet doğrultusunda bir yer değiştirme bileşeni olmalıdır. Kuvvet-yer değiştirme grafiğinin altında kalan cebirsel alan yapılan işi verir.
Bilmen gerekenler
- İşin skaler ve işaretli bir büyüklük olduğunu bilmek
- Dik kuvvetin işinin sıfır olabileceğini görmek
- Değişken kuvvette grafik alanını kullanmak
Temel bağıntılar
- W = F·Δx·cosθ
Kinetik, potansiyel ve mekanik enerji
Kinetik enerji harekete, çekim potansiyel enerjisi seçilen referansa göre konuma bağlıdır. Sürtünme gibi enerji dönüştürücü etkiler yoksa kinetik ve potansiyel enerjinin toplamı olan mekanik enerji korunur.
Bilmen gerekenler
- Potansiyel enerjide referans düzeyini belirtmek
- Enerji dönüşümünü başlangıç-son durumla izlemek
- Sürtünme varsa mekanik enerjinin tek başına korunmadığını görmek
Temel bağıntılar
- E_k = ½mv²
- E_p = mgh
- E_m = E_k + E_p
Güç ve verim
Güç, işin yapılma veya enerjinin dönüştürülme hızıdır. Aynı işi daha kısa sürede yapan düzenek daha güçlüdür; verim ise yararlı çıktı enerjisinin toplam girdiye oranıdır ve gerçek sistemlerde yüzde yüzden küçüktür.
Bilmen gerekenler
- Enerji ile gücü ayırmak
- Anlık ve ortalama güç fikrini bağlamdan ayırt etmek
- Verimde enerji türlerini doğru sınıflandırmak
Temel bağıntılar
- P = W/t = ΔE/t
- η = E_yararlı/E_girdi × 100
Enerji biçimleri ve kaynakları
Kimyasal, elektrik, ısıl, ışık, nükleer ve mekanik enerji birbirine dönüşebilir. Güneş, rüzgâr, hidroelektrik ve jeotermal yenilenebilir; kömür, petrol, doğal gaz ve uranyum sınırlı kaynaklardır; değerlendirme yalnız yenilenme durumunu değil çevresel etki, süreklilik ve maliyeti de içermelidir.
Bilmen gerekenler
- Kaynak ile enerji biçimini ayırmak
- Enerji zincirindeki dönüşümleri göstermek
- Bir kaynağın avantaj-dezavantajını kanıtla tartışmak
Bu ünitede sık yapılan hatalar
- Cisim kuvvete dik giderken iş yapıldığını varsaymak
- Enerji korunumu ile mekanik enerji korunumunu aynı saymak
- Gücü toplam enerji miktarı sanmak
Kaynak ve kapsam notu
İçerik resmî programın kapsamı korunarak öğrencinin anlayacağı özgün bir dille hazırlanmıştır; MEB metni veya sınav soruları kopyalanmamıştır. Okulunuzun yıllık planı uygulamada önceliklidir.
- Fizik Dersi Öğretim Programı (9, 10, 11 ve 12. Sınıflar)Millî Eğitim Bakanlığı — Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli
- Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nin kademeli uygulama kararlarıMillî Eğitim Bakanlığı — Tebliğler Dergisi