Genel bakış
Ders sistemi kısaca nasıl ilerliyor?
Bu rehber Kademeli geçişte yürürlükte olan önceki MEB programı ve MEB'in kademeli uygulama takvimi esas alınarak hazırlandı. Her ünitede yalnız konu adlarını değil, temel kavramları, bağıntıları, günlük yaşam bağlantılarını, sık yapılan hataları ve sınav ilişkisini okuyabilirsiniz.
Okuma rotası
Bu sayfada ne öğreneceksin?
- 12. sınıf fizik ünitelerinin kapsamını ve birbirleriyle ilişkisini görmek
- Her konu için bilinmesi gereken kavram ve bağıntıları ayırt etmek
- Sık yapılan kavram hatalarını fark ederek daha güvenli soru çözmek
- İlgili ayrıntılı ünite anlatımına doğrudan ulaşmak
Doğru eşleşme
Bu çalışma kimler için uygun?
- 12. sınıfta okul derslerini düzenli takip eden öğrenciler
- Yazılı öncesinde ünite kapsamını ve temel kavramları tekrar etmek isteyenler
- TYT/AYT hazırlığında lise konularındaki eksiğinin hangi ünitede olduğunu belirlemek isteyenler
Makale bölümü 01
2026-2027 müfredat durumu
Kademeli geçişte yürürlükte olan önceki MEB programı: 2026-2027 eğitim öğretim yılında 12. sınıflar için geçerlidir.
Maarif Modeli 2026-2027'de 11. sınıfa kadar ulaştığı için 12. sınıf sayfasında geçiş yılındaki ders kitabı ve OGM Materyal konu sırası esas alınmıştır.
Müfredatın uygulanma yılı kademeli olarak değişebildiği için okulunuzun yıllık planı ve MEB duyuruları da kontrol edilmelidir. Bu sayfadaki kapsam 15 Temmuz 2026 tarihinde resmî kaynaklarla karşılaştırılmıştır.
- Ana ünite sayısı: 6
- Her ünite için bağımsız, ayrıntılı konu anlatımı bağlantısı bulunur.
Makale bölümü 02
Çembersel Hareket
Düzgün çembersel hareketten dönme dinamiğine, açısal momentumdan kütle çekimi ve Kepler yasalarına uzanan mekanik ünitesidir.
Düzgün çembersel hareket: Sürat sabit olsa da hızın yönü değiştiği için merkeze yönelen ivme vardır. Net merkezcil kuvveti gerilme, sürtünme, normal veya yer çekimi sağlayabilir.
Dönerek öteleme ve eylemsizlik momenti: Yuvarlanan cisim hem kütle merkezinin öteleme hem eksen çevresinde dönme enerjisine sahiptir. Eylemsizlik momenti kütlenin dönme eksenine dağılımını ölçer.
Açısal momentum: Dönme hareketinin momentum karşılığı açısal momentumdur. Dış tork sıfırsa toplam açısal momentum korunur; buz patencisinin kollarını topladığında hızlanması bu ilkenin örneğidir.
Kütle çekimi ve uydular: Kütleler birbirini uzaklığın karesiyle azalan kuvvetle çeker. Yörüngedeki uydu sürekli serbest düşme hâlindedir; yörünge hızı ve periyodu merkezden uzaklığa bağlıdır.
Kepler yasaları: Gezegenler odaklarından birinde Güneş bulunan elips yörüngelerde hareket eder, eşit zamanlarda eşit alanlar tarar ve periyotlarının karesi büyük yarı eksenin küpüyle orantılıdır.
Çalışma önerisi: Çembersel harekette önce merkezin yönünü işaretleyin, sonra gerçek kuvvetlerin merkez doğrultusundaki bileşkesini mv²/r'ye eşitleyin.
Sınav bağlantısı: Düzgün çembersel hareket, kütle çekimi, açısal momentum ve Kepler yasaları AYT'nin temel 12. sınıf alanıdır.
- Periyot-frekans-açısal hız ilişkisi
- Yatay ve düşey çemberde serbest cisim diyagramı
- Merkezcil kuvvetin net kuvvet oluşu
- Kaymadan yuvarlanma koşulu
- Öteleme ve dönme enerjilerini birlikte yazmak
- Eylemsizlik momentini yalnız kütleye bağlamamak
- Tork ile açısal momentum değişimini ilişkilendirmek
- Dönme eksenini belirtmek
- Ayrıntılı anlatım: /fizik-konulari/12-sinif-cembersel-hareket
Makale bölümü 03
Basit Harmonik Hareket
Denge konumuna doğru ve uzanımla orantılı geri çağırıcı kuvvet altında gerçekleşen periyodik hareket incelenir; yay ve basit sarkaç temel modellerdir.
Yayda basit harmonik hareket: Hooke yasasına uyan ideal yayda geri çağırıcı kuvvet uzanıma zıt yönlüdür. Cisim uçlarda anlık durur, denge konumunda en hızlıdır; enerji kinetik ve esneklik potansiyel enerjisi arasında dönüşür.
Basit sarkaç: Küçük açı yaklaşımında sarkaç yaklaşık basit harmonik hareket yapar. Periyot ipin uzunluğu ve yer çekimi ivmesine bağlı, kütleden bağımsızdır.
Çalışma önerisi: Bir tam salınım boyunca x, v, a, F ve enerji değerlerini uç-denge-uç noktaları için tabloya yazın.
Sınav bağlantısı: Basit harmonik hareket AYT'de grafik, enerji ve periyot karşılaştırmasıyla ölçülür; dalga mekaniğine de temel oluşturur.
- Uzanım, genlik, periyot ve faz kavramları
- Kuvvet-ivme-hız yönleri
- Enerji dönüşümü
- Küçük açı koşulunu bilmek
- Periyodun uzunlukla karekök ilişkisi
- Enerjiyi en alt ve uç konumlarda karşılaştırmak
- Ayrıntılı anlatım: /fizik-konulari/12-sinif-basit-harmonik-hareket
Makale bölümü 04
Dalga Mekaniği
Su ve ışık dalgalarında girişim-kırınım, Doppler olayı ve elektromanyetik dalgalar üzerinden dalga doğası derinleştirilir.
Su dalgalarında kırınım: Dalga açıklık veya engel boyutu dalga boyuna yaklaştığında belirgin biçimde bükülerek yayılır. Dalga boyunun büyümesi veya açıklığın daralması kırınımı artırır.
Su dalgalarında girişim: Eş fazlı iki kaynaktan çıkan dalgalar üst üste geldiğinde yapıcı ve yıkıcı girişim bölgeleri oluşur. Düğüm ve katar çizgileri yol farkı koşullarıyla belirlenir.
Işıkta girişim ve kırınım: Çift yarık girişimi ışığın dalga doğasına kanıt oluşturur; tek yarık kırınımında açıklık boyunca yayılan dalgacıklar girişim deseni üretir. Saçak aralığı dalga boyu, ekran uzaklığı ve yarık aralığına bağlıdır.
Doppler olayı: Kaynak ve gözlemci arasındaki göreli hareket algılanan frekansı değiştirir. Yaklaşmada dalga cepheleri sıklaşır ve frekans artar; uzaklaşmada azalır.
Elektromanyetik dalgalar: Radyo dalgalarından gama ışınlarına bütün elektromanyetik tayf boşlukta aynı süratle yayılır; frekans arttıkça dalga boyu azalır ve foton enerjisi artar.
Çalışma önerisi: Dalga sorularında önce olay türünü belirleyin: ortam değişimi kırılma, açıklık/engel kırınım, iki tutarlı kaynak girişim, göreli hareket Doppler'dir.
Sınav bağlantısı: Dalga mekaniği AYT'nin deney düzenekleri, oran-orantı ve kavram yorumunu birleştiren temel ünitesidir.
- Kırınım koşulunu λ ve açıklıkla karşılaştırmak
- Frekans-sürat-dalga boyu ilişkisi
- Kırınım ile kırılmayı ayırmak
- Yol farkını kaynaklara uzaklıktan bulmak
- Düğüm ve katarı ayırmak
- Kaynaklar arası uzaklık ve dalga boyu etkisi
- Tek ve çift yarık desenlerini ayırmak
- Saçak aralığı değişkenlerini orantıyla yorumlamak
- Ayrıntılı anlatım: /fizik-konulari/12-sinif-dalga-mekanigi
Makale bölümü 05
Atom Fiziğine Giriş ve Radyoaktivite
Atom modellerinin gelişimi, atomun uyarılması, evren ve parçacıkların temel yapısı, radyoaktivite ve nükleer enerji ele alınır.
Atom modelleri ve modern atom teorisi: Atom modeli yeni deney sonuçlarıyla Dalton'dan Thomson, Rutherford, Bohr ve kuantum modeline doğru gelişmiştir. Her model öncekinin açıklayamadığı bir gözlemi çözmüş, fakat kendi geçerlilik sınırına sahip olmuştur.
Atomun uyarılması ve ışık yayımı: Atom enerji aldığında elektronları daha yüksek enerji durumlarına geçebilir; daha düşük duruma dönüşte düzeyler arası enerji farkına eşit enerjili foton yayılır. Çizgi tayfları elementler için ayırt edici bir parmak izi oluşturur.
Büyük Patlama ve parçacık fiziği: Evrenin genişlemesi ve kozmik mikrodalga arka plan gibi kanıtlar sıcak ve yoğun bir başlangıç modelini destekler. Standart Model madde parçacıklarını ve temel etkileşim taşıyıcılarını sınıflandırır; kütle çekimi bu modelin içinde değildir.
Radyoaktivite ve yarı ömür: Kararsız çekirdekler alfa, beta veya gama ışımasıyla dönüşür. Bozunma rastlantısal olmakla birlikte çok sayıda çekirdek için yarı ömür yasası öngörülebilir; dış koşullar çoğu nükleer bozunma hızını belirgin değiştirmez.
Fisyon, füzyon ve radyasyon güvenliği: Fisyon ağır çekirdeğin bölünmesi, füzyon hafif çekirdeklerin birleşmesidir; kütle farkı bağlanma enerjisine dönüşür. Radyasyonun etkisi tür, enerji, doz ve maruz kalma süresine bağlıdır; zaman-mesafe-zırhlama temel korunma yaklaşımıdır.
Çalışma önerisi: Atom modellerini tarih sırasıyla değil, her modeli doğuran deney ve çözdüğü sorunla birlikte çalışın.
Sınav bağlantısı: Atom modelleri, enerji düzeyleri, radyoaktivite ve nükleer enerji AYT'nin kavram ağırlıklı modern fizik bölümündedir.
- Model-deney ilişkisini kurmak
- Rutherford saçılmasını yorumlamak
- Bohr enerji düzeyleri ve tayf çizgileri
- Uyarılma ve iyonlaşmayı ayırmak
- Soğurma ve yayma tayfını karşılaştırmak
- Foton enerjisini düzey farkıyla ilişkilendirmek
- Bilimsel model ile mutlak kesinliği ayırmak
- Madde-antimadde fikri
- Ayrıntılı anlatım: /fizik-konulari/12-sinif-atom-fizigi-ve-radyoaktivite
Makale bölümü 06
Modern Fizik
Özel görelilik, kuantum fiziğine giriş, fotoelektrik olay, Compton saçılması ve madde dalgaları klasik fiziğin sınırlarını gösterir.
Özel görelilik: Fizik yasaları bütün eylemsiz referans sistemlerinde aynıdır ve ışık hızı gözlemcinin hareketinden bağımsızdır. Bu kabuller yüksek hızlarda zaman genişlemesi, uzunluk büzülmesi ve eşzamanlılığın göreliliği sonuçlarını doğurur.
Siyah cisim ışıması ve kuantum fikri: Klasik fizik siyah cisim tayfını yüksek frekansta açıklayamadı. Planck enerjinin kesikli paketler hâlinde alışverişini önererek kuantum fiziğinin başlangıcını oluşturdu.
Fotoelektrik olay: Yeterli frekanstaki ışık metalden elektron koparabilir. Elektronların maksimum kinetik enerjisi ışığın frekansına, kopan elektron sayısı uygun koşullarda ışık şiddetine bağlıdır; eşik frekansın altında şiddeti artırmak elektron çıkarmaz.
Compton saçılması ve de Broglie dalgaları: Compton olayı fotonun momentum taşıdığını, de Broglie yaklaşımı hareketli maddelerin dalga özelliğine sahip olabileceğini gösterir. Böylece ışık ve madde, deneye göre dalga veya parçacık davranışı gösterebilir.
Çalışma önerisi: Modern fizikte her sonucu onu doğuran deneyle eşleştirin: fotoelektrik-foton enerjisi, Compton-foton momentumu, elektron kırınımı-madde dalgası.
Sınav bağlantısı: Modern fizik AYT'de çoğunlukla deney yorumlama, grafik ve temel bağıntı sorularıyla ölçülür.
- Klasik hız toplamının ışık için geçersizliği
- Öz zaman ve ölçülen zaman ayrımı
- Görelilik etkilerinin düşük hızda neden fark edilmediği
- Sıcaklık arttıkça tepe dalga boyunun küçülmesi
- Toplam ışıma gücünün sıcaklıkla artması
- Enerji kuantumu fikri
- Frekans ve şiddetin rollerini ayırmak
- Eşik frekans ve bağlanma enerjisi
- Ayrıntılı anlatım: /fizik-konulari/12-sinif-modern-fizik
Makale bölümü 07
Modern Fiziğin Teknolojideki Uygulamaları
Modern fizik ilkelerinin görüntüleme, elektronik, nanoteknoloji, süper iletkenlik ve lazer sistemlerinde nasıl kullanıldığı incelenir.
Görüntüleme teknolojileri: Röntgen, bilgisayarlı tomografi, manyetik rezonans, PET, ultrason ve termal görüntüleme farklı fiziksel sinyal ve etkileşimler kullanır. Her yöntemin çözünürlük, doku duyarlılığı ve güvenlik özellikleri farklıdır.
Yarı iletken teknolojisi: Diyot, transistör, LED, fotodiyot ve güneş pili yarı iletkenlerde yük taşıyıcılarının kontrol edilmesine dayanır. Entegre devreler çok sayıda transistörü küçük bir alanda birleştirir.
Süper iletkenlik: Kritik sıcaklığın altındaki bazı maddeler sıfıra yakın direnç ve manyetik alanı dışlama davranışı gösterir. MRI mıknatısları, parçacık hızlandırıcıları ve manyetik kaldırma araştırmaları önemli uygulamalardır.
Nanoteknoloji: Yaklaşık 1-100 nanometre ölçeğinde yüzey/hacim oranı ve kuantum etkileri malzemenin optik, elektriksel ve mekanik özelliklerini değiştirebilir. Uygulamalar kaplama, sensör, ilaç taşıma ve enerji depolamaya uzanır.
Lazer: Lazer, uyarılmış ışıma yoluyla aynı frekans ve faz ilişkisine sahip, dar ve yönlü ışık üretir. Haberleşme, ölçüm, üretim, barkod, tıp ve veri okuma sistemlerinde kullanılır.
Çalışma önerisi: Her teknoloji için üç sütunlu tablo oluşturun: kullanılan fizik ilkesi, enerji/sinyal türü, kullanım ve güvenlik sınırı.
Sınav bağlantısı: Modern fizik uygulamaları AYT'de cihaz-ilke eşleştirme ve günlük teknoloji yorumu olarak sorulabilir.
- İyonlaştırıcı ve iyonlaştırıcı olmayan yöntemleri ayırmak
- MR'ın güçlü manyetik alan ve radyo dalgalarıyla çalıştığını bilmek
- Yöntemi kullanım amacına göre değerlendirmek
- Diyot ve transistörün temel görevleri
- LED ile güneş pilinde enerji dönüşüm yönleri
- Mikroelektroniğin ölçeklenmesi
- Kritik sıcaklık koşulu
- Meissner etkisinin genel anlamı
- Ayrıntılı anlatım: /fizik-konulari/12-sinif-modern-fizigin-teknolojideki-uygulamalari
Dikkat
En sık karşılaşılan hatalar
- Merkezkaç kuvvetini eylemsiz referansta gerçek kuvvet gibi çizmek
- Uydu yörüngesinde yer çekimini sıfır saymak
- Dönme enerjisinde eylemsizlik momentini ihmal etmek
- Denge konumunda ivmeyi en büyük sanmak
- Periyodu genliğe veya kütleye bağlamak
- Yay kuvvetindeki eksi işaretini yalnız cebir işareti sanmak
- Girişim ve kırınımı aynı olay saymak
- Ortam değişiminde ışığın frekansının değiştiğini düşünmek
- Doppler olayında kaynağın gerçek frekansının değiştiğini sanmak
- Eski atom modellerini tamamen yanlış ve değersiz saymak
- Yarı ömrü her sürede aynı miktar azalma sanmak
- Her radyasyon türünün aynı biyolojik etkiyi oluşturduğunu düşünmek
- Göreliliği yalnız algı yanılması sanmak
- Fotoelektrikte şiddetin elektron enerjisini artırdığını varsaymak
- Dalga-parçacık ikiliğini cismin aynı anda klasik iki şekle dönüşmesi sanmak
- Bütün görüntüleme cihazlarının X ışını kullandığını düşünmek
- Nanoteknolojiyi yalnız çok küçük cihaz üretimi saymak
- Lazer ışığını enerji kaybı olmadan sonsuza giden ışın sanmak
E-E-A-T ve kaynak şeffaflığı
Yararlanılan kaynaklar
- 12. Sınıf Fizik Ders Anlatım Sunuları ve Konu Başlıkları
MEB Ortaöğretim Genel Müdürlüğü — OGM Materyal
- Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nin kademeli uygulama kararları
Millî Eğitim Bakanlığı — Tebliğler Dergisi
Merak edilenler