Genel bakış
Ders sistemi kısaca nasıl ilerliyor?
Bu rehber Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ve MEB'in kademeli uygulama takvimi esas alınarak hazırlandı. Her ünitede yalnız konu adlarını değil, temel kavramları, bağıntıları, günlük yaşam bağlantılarını, sık yapılan hataları ve sınav ilişkisini okuyabilirsiniz.
Okuma rotası
Bu sayfada ne öğreneceksin?
- 10. sınıf fizik ünitelerinin kapsamını ve birbirleriyle ilişkisini görmek
- Her konu için bilinmesi gereken kavram ve bağıntıları ayırt etmek
- Sık yapılan kavram hatalarını fark ederek daha güvenli soru çözmek
- İlgili ayrıntılı ünite anlatımına doğrudan ulaşmak
Doğru eşleşme
Bu çalışma kimler için uygun?
- 10. sınıfta okul derslerini düzenli takip eden öğrenciler
- Yazılı öncesinde ünite kapsamını ve temel kavramları tekrar etmek isteyenler
- TYT/AYT hazırlığında lise konularındaki eksiğinin hangi ünitede olduğunu belirlemek isteyenler
Makale bölümü 01
2026-2027 müfredat durumu
Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli: 2025-2026 eğitim öğretim yılından itibaren uygulanıyor.
10. sınıf programı hareketi matematiksel modellerle derinleştirir; enerji, elektrik ve dalga konularını deney ve grafik yorumuyla birleştirir.
Müfredatın uygulanma yılı kademeli olarak değişebildiği için okulunuzun yıllık planı ve MEB duyuruları da kontrol edilmelidir. Bu sayfadaki kapsam 15 Temmuz 2026 tarihinde resmî kaynaklarla karşılaştırılmıştır.
- Programdaki toplam süre: 72 ders saati
- Ana ünite sayısı: 4
- Her ünite için bağımsız, ayrıntılı konu anlatımı bağlantısı bulunur.
Makale bölümü 02
Kuvvet ve Hareket
Sabit hızlı ve sabit ivmeli hareket, grafikler ve matematiksel modeller üzerinden incelenir. Serbest düşme, düşey atış ve iki boyutlu hareket problemleri; yatay ve düşey bileşenleri ayrı analiz etme becerisi kazandırır.
Sabit hızlı doğrusal hareket: Hızın büyüklüğü ve yönü değişmiyorsa ivme sıfırdır; eşit zaman aralıklarında eşit yer değiştirmeler gerçekleşir. Konum-zaman grafiğinin eğimi hızı, hız-zaman grafiğinin alanı yer değiştirmeyi verir.
İvme ve sabit ivmeli hareket: İvme hızın zamana göre değişimidir; yalnız süratin değişmesi değil yönün değişmesi de ivme doğurur. Sabit ivmede hız-zaman grafiği doğrusal, ivme-zaman grafiği yataydır.
Serbest düşme ve düşey atış: Hava direnci ihmal edildiğinde Dünya yüzeyine yakın bütün cisimler aynı yer çekimi ivmesiyle hareket eder. Yukarı atışta cisim çıkarken yavaşlar, en üstte anlık hızı sıfır olur ve aşağı inerken hızlanır; ivme süreç boyunca aşağı yönlüdür.
İki boyutta hareket ve atışlar: Yatay ve eğik atışta hareket yatay ve düşey bileşenlere ayrılır. Hava direnci yoksa yatay hız sabit kalırken düşey hız yer çekimi nedeniyle değişir; iki hareketin ortak değişkeni zamandır.
Çalışma önerisi: Hareket sorularını önce grafik, sonra denklemle çözmeye çalışın. Aynı olayın iki gösterimini eşleştirmek formül ezberini azaltır.
Sınav bağlantısı: TYT'de hareket grafikleri; AYT'de atışlar ve çok adımlı kinematik soruları için doğrudan temeldir.
- Önerilen süre: 16 ders saati
- Öğrenme çıktısı sayısı: 6
- Grafik eğimi ve alanının fiziksel anlamını kullanmak
- Durgunluk ile sabit hızı ayırmak
- Negatif hızın yavaşlama anlamına gelmediğini bilmek
- Hız değişimi ile ivmenin yönünü ilişkilendirmek
- Yavaşlayan harekette hız ve ivmenin zıt yönlü olduğunu görmek
- Grafikleri birbirine dönüştürmek
- Pozitif yön seçimini işlemin başında yapmak
- En yüksek noktada hızın sıfır, ivmenin sıfır olmadığını bilmek
- Ayrıntılı anlatım: /fizik-konulari/10-sinif-kuvvet-ve-hareket
Makale bölümü 03
Enerji
İş, enerji ve güç arasındaki ilişki; kinetik ve potansiyel enerji üzerinden mekanik enerjinin korunumu ve enerji kaynaklarının çevresel etkileriyle birlikte incelenir.
İş ve kuvvet-yol grafiği: Bir kuvvetin iş yapması için cismin kuvvet doğrultusunda bir yer değiştirme bileşeni olmalıdır. Kuvvet-yer değiştirme grafiğinin altında kalan cebirsel alan yapılan işi verir.
Kinetik, potansiyel ve mekanik enerji: Kinetik enerji harekete, çekim potansiyel enerjisi seçilen referansa göre konuma bağlıdır. Sürtünme gibi enerji dönüştürücü etkiler yoksa kinetik ve potansiyel enerjinin toplamı olan mekanik enerji korunur.
Güç ve verim: Güç, işin yapılma veya enerjinin dönüştürülme hızıdır. Aynı işi daha kısa sürede yapan düzenek daha güçlüdür; verim ise yararlı çıktı enerjisinin toplam girdiye oranıdır ve gerçek sistemlerde yüzde yüzden küçüktür.
Enerji biçimleri ve kaynakları: Kimyasal, elektrik, ısıl, ışık, nükleer ve mekanik enerji birbirine dönüşebilir. Güneş, rüzgâr, hidroelektrik ve jeotermal yenilenebilir; kömür, petrol, doğal gaz ve uranyum sınırlı kaynaklardır; değerlendirme yalnız yenilenme durumunu değil çevresel etki, süreklilik ve maliyeti de içermelidir.
Çalışma önerisi: Enerji sorularında kuvvetleri tek tek izlemek yerine başlangıç ve son durumdaki enerji türlerini tabloya yazın; korunmayan kısmı sürtünme veya dış iş ile ilişkilendirin.
Sınav bağlantısı: İş-enerji-güç ve enerji korunumu TYT'de temel, AYT'de momentum ve çembersel hareketle birleşen bir köprü konudur.
- Önerilen süre: 16 ders saati
- Öğrenme çıktısı sayısı: 5
- İşin skaler ve işaretli bir büyüklük olduğunu bilmek
- Dik kuvvetin işinin sıfır olabileceğini görmek
- Değişken kuvvette grafik alanını kullanmak
- Potansiyel enerjide referans düzeyini belirtmek
- Enerji dönüşümünü başlangıç-son durumla izlemek
- Sürtünme varsa mekanik enerjinin tek başına korunmadığını görmek
- Enerji ile gücü ayırmak
- Anlık ve ortalama güç fikrini bağlamdan ayırt etmek
- Ayrıntılı anlatım: /fizik-konulari/10-sinif-enerji
Makale bölümü 04
Elektrik
Elektrik akımının oluşumu, potansiyel fark ve direnç ilişkisi, devre elemanlarının bağlanması, elektrik enerjisi ve güvenli kullanım bu ünitede birlikte ele alınır.
Elektrik yükü, akım ve potansiyel fark: Elektrik akımı bir kesitten birim zamanda geçen net yük miktarıdır. Potansiyel fark, yükleri hareket ettiren enerji farkını; üreteç ise devrede bu farkı sürdüren enerji dönüşümünü temsil eder.
Direnç ve Ohm yasası: Ohmik bir iletkende sabit sıcaklıkta potansiyel fark akımla doğru orantılıdır. Direnç; malzemenin özdirencine ve uzunluğa doğru, kesit alanına ters orantılıdır; sıcaklık değişimi birçok malzemede direnci de değiştirir.
Seri ve paralel dirençler: Seri devrede bütün elemanlardan aynı akım geçer ve gerilimler paylaşılır. Paralel kollarda potansiyel fark aynıdır, toplam akım kollara ayrılır; paralel eşdeğer direnç tek tek dirençlerin en küçüğünden de küçüktür.
Üreteçlerin bağlanması: İdeal özdeş üreteçler seri bağlandığında toplam elektromotor kuvvet artar; paralel bağlama aynı gerilimi korurken sistemin akım sağlama süresini etkileyebilir. Ters bağlantı ve kısa devre güvenlik açısından ayrıca değerlendirilir.
Elektrik enerjisi ve güç: Elektrikli cihazların gücü birim zamanda dönüştürdükleri enerjiyi gösterir. Faturadaki kilovatsaat bir güç değil enerji birimidir; cihazın gücü ve çalışma süresi birlikte tüketimi belirler.
Elektrik güvenliği ve topraklama: Sigorta ve kaçak akım rölesi tehlikeli akımı keser; topraklama cihaz gövdesindeki kaçak akım için düşük dirençli güvenli yol oluşturur. İnsan vücudundan geçen akımın etkisi gerilim kadar temas koşulları ve vücut direncine de bağlıdır.
Çalışma önerisi: Devre sorusunda önce düğümleri işaretleyin ve hangi elemanların gerçekten seri ya da paralel olduğunu belirleyin; çizimin sayfadaki görünüşüne güvenmeyin.
Sınav bağlantısı: Basit devreler, Ohm yasası ve elektriksel güç TYT'nin temel elektrik kapsamıdır; AYT elektromanyetizmasına ön bilgi sağlar.
- Önerilen süre: 20 ders saati
- Öğrenme çıktısı sayısı: 7
- Elektron hareket yönü ile geleneksel akım yönünü ayırmak
- Akımın devrede tüketilmediğini bilmek
- Ampermetreyi seri, voltmetreyi paralel bağlamak
- V-I grafiğinin eğimini doğru eksene göre yorumlamak
- Direncin akımı engelleyen devre özelliği olduğunu bilmek
- Geometri ve özdirenç etkisini ayırmak
- Düğüm ve kol kavramlarını devre çiziminde görmek
- Seride akım, paralelde gerilim ortaklığını kullanmak
- Ayrıntılı anlatım: /fizik-konulari/10-sinif-elektrik
Makale bölümü 05
Dalgalar
Dalga kavramları, dalga sınıfları, periyodik hareket, su ve ses dalgalarının davranışı, rezonans ve deprem fiziği bu ünitenin kapsamındadır.
Dalganın temel büyüklükleri: Dalga, enerji ve bilgi taşırken ortam maddesini bütünüyle ilerletmez. Genlik taşınan enerjiyle, periyot ve frekans kaynağın titreşimiyle, dalga boyu ise bir periyot süresince yayılmayla ilişkilidir.
Dalga türleri ve yayılma sürati: Mekanik dalgalar yayılmak için ortama ihtiyaç duyar, elektromanyetik dalgalar boşlukta da ilerler. Enine-boyuna sınıflaması titreşim doğrultusuna bağlıdır; dalganın sürati ortam özellikleriyle belirlenir.
Periyodik hareket, yay ve sarkaç: Denge konumu çevresinde düzenli tekrar eden hareket periyodiktir. Yay ve basit sarkaç, uygun koşullarda periyodik hareket modelleridir; genlik hareketin en büyük uzaklığını, periyot bir tam salınım süresini gösterir.
Su dalgalarında yansıma ve kırılma: Su dalgası engele çarptığında yansır; derinliği farklı bölgeye geçtiğinde sürati ve dalga boyu değişir, frekansı değişmez. Eğik geçişte hız değişimi yayılma yönünün de değişmesine neden olur.
Ses, rezonans ve deprem dalgaları: Ses mekanik ve çoğunlukla boyuna bir dalgadır; yüksekliği frekansla, şiddeti genlikle ilişkilidir. Rezonans, dış zorlamanın frekansı sistemin doğal frekansına yaklaştığında genliğin büyümesidir. Deprem dalgalarının yayılma ve kayıt özellikleri yerin yapısı ve yapı güvenliği hakkında bilgi verir.
Çalışma önerisi: Dalga sorularında değişmeyen büyüklüğü önce belirleyin. Kaynak aynıysa frekans sabit kalır; ortam değişikliği sürat ve dalga boyuna yansır.
Sınav bağlantısı: Dalgalar, ses ve deprem TYT'de; girişim-kırınım ve elektromanyetik dalgalar AYT'de devam eden sarmal bir alandır.
- Önerilen süre: 16 ders saati
- Öğrenme çıktısı sayısı: 7
- Genlik, dalga boyu, periyot ve frekansı şekil üzerinde göstermek
- Ortam taneciklerinin titreşimi ile dalganın yayılmasını ayırmak
- Frekansın kaynak tarafından belirlendiğini bilmek
- Mekanik ve elektromanyetik dalgayı ayırmak
- Enine ve boyuna titreşimi yönleriyle göstermek
- Ortam değişince frekansın değil sürat ve dalga boyunun değiştiğini bilmek
- Periyot ve frekansı ters orantılı ilişkilendirmek
- Denge ve uç konumları ayırmak
- Ayrıntılı anlatım: /fizik-konulari/10-sinif-dalgalar
Dikkat
En sık karşılaşılan hatalar
- Grafiğin eğimi ile alanını karıştırmak
- Negatif ivmeyi her durumda yavaşlama saymak
- Atış hareketinde yatay ve düşey denklemlerde farklı zaman kullanmak
- Cisim kuvvete dik giderken iş yapıldığını varsaymak
- Enerji korunumu ile mekanik enerji korunumunu aynı saymak
- Gücü toplam enerji miktarı sanmak
- Akımın lambada tükenip azaldığını düşünmek
- Ampermetreyi paralel bağlamak
- Paralel dirençte eşdeğeri dirençlerin toplamından büyük bulmak
- Dalgaların madde taşıdığını düşünmek
- Ortam değişince frekansın değiştiğini varsaymak
- Sesin boşlukta yayılabileceğini düşünmek
E-E-A-T ve kaynak şeffaflığı
Yararlanılan kaynaklar
- Fizik Dersi Öğretim Programı (9, 10, 11 ve 12. Sınıflar)
Millî Eğitim Bakanlığı — Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli
- Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nin kademeli uygulama kararları
Millî Eğitim Bakanlığı — Tebliğler Dergisi
Merak edilenler