Üniteyi çalışırken
Hareket sorularını önce grafik, sonra denklemle çözmeye çalışın. Aynı olayın iki gösterimini eşleştirmek formül ezberini azaltır.
TYT'de hareket grafikleri; AYT'de atışlar ve çok adımlı kinematik soruları için doğrudan temeldir.
Sabit hızlı doğrusal hareket
Hızın büyüklüğü ve yönü değişmiyorsa ivme sıfırdır; eşit zaman aralıklarında eşit yer değiştirmeler gerçekleşir. Konum-zaman grafiğinin eğimi hızı, hız-zaman grafiğinin alanı yer değiştirmeyi verir.
Bilmen gerekenler
- Grafik eğimi ve alanının fiziksel anlamını kullanmak
- Durgunluk ile sabit hızı ayırmak
- Negatif hızın yavaşlama anlamına gelmediğini bilmek
Temel bağıntılar
- x = x₀ + v·t
İvme ve sabit ivmeli hareket
İvme hızın zamana göre değişimidir; yalnız süratin değişmesi değil yönün değişmesi de ivme doğurur. Sabit ivmede hız-zaman grafiği doğrusal, ivme-zaman grafiği yataydır.
Bilmen gerekenler
- Hız değişimi ile ivmenin yönünü ilişkilendirmek
- Yavaşlayan harekette hız ve ivmenin zıt yönlü olduğunu görmek
- Grafikleri birbirine dönüştürmek
Temel bağıntılar
- a = Δv/Δt
- v = v₀ + a·t
- Δx = v₀t + ½at²
- v² = v₀² + 2aΔx
Serbest düşme ve düşey atış
Hava direnci ihmal edildiğinde Dünya yüzeyine yakın bütün cisimler aynı yer çekimi ivmesiyle hareket eder. Yukarı atışta cisim çıkarken yavaşlar, en üstte anlık hızı sıfır olur ve aşağı inerken hızlanır; ivme süreç boyunca aşağı yönlüdür.
Bilmen gerekenler
- Pozitif yön seçimini işlemin başında yapmak
- En yüksek noktada hızın sıfır, ivmenin sıfır olmadığını bilmek
- Çıkış ve iniş simetrisini koşulları uygunsa kullanmak
Temel bağıntılar
- a = -g (yukarı pozitif seçilirse)
İki boyutta hareket ve atışlar
Yatay ve eğik atışta hareket yatay ve düşey bileşenlere ayrılır. Hava direnci yoksa yatay hız sabit kalırken düşey hız yer çekimi nedeniyle değişir; iki hareketin ortak değişkeni zamandır.
Bilmen gerekenler
- İlk hızı yatay-düşey bileşenlere ayırmak
- Yatay harekette ivmenin sıfır olduğunu kullanmak
- Uçuş süresi üzerinden menzil ve yüksekliği ilişkilendirmek
Temel bağıntılar
- v₀x = v₀cosθ
- v₀y = v₀sinθ
- x = v₀x·t
- y = v₀y·t - ½g·t²
Bu ünitede sık yapılan hatalar
- Grafiğin eğimi ile alanını karıştırmak
- Negatif ivmeyi her durumda yavaşlama saymak
- Atış hareketinde yatay ve düşey denklemlerde farklı zaman kullanmak
Kaynak ve kapsam notu
İçerik resmî programın kapsamı korunarak öğrencinin anlayacağı özgün bir dille hazırlanmıştır; MEB metni veya sınav soruları kopyalanmamıştır. Okulunuzun yıllık planı uygulamada önceliklidir.
- Fizik Dersi Öğretim Programı (9, 10, 11 ve 12. Sınıflar)Millî Eğitim Bakanlığı — Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli
- Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nin kademeli uygulama kararlarıMillî Eğitim Bakanlığı — Tebliğler Dergisi